CONTENTS

Enter content here

Fundacion Muchanan Di Mundo Nobo Aruba

Muchanan di Mundo Nobo, kende nan ta?

Home | Our Links | About us | Our Services | Contact us | Meet our Board | Q and A | News | Free Articles | Customer Accolades | Guest Book | Our Children | Archives

Muchanan di Mundo Nobo

Segun e enseñanza di Nieuwetijdskinderen di Hulanda. Muchanan di Mundo Nobo no ta forma parti di un grupo clase aparte! Tur mucha ta muchanan di e mundo nobo y moderno di’awendia. Muchanan tin contactonan estrecho cu nan realidad spiritual cu nan a laga atrás for di nan nacimento.

E manera ariba cual nan ta expresa nan mes ta hopi biaha un weerkaatsing di e realidad spiritual for di unda nan ta bin. Nos ta bai distingui e siguiente characteristicanan cu muchanan, un mas cu otro, ta bin ta manifestando.

 

RESPECT PA HENDE, ANIMAL Y NATURALESA

Sabiendo cu tur cos ta bini di e mesun fuente ta prudente pa bo tin respect pa e medio ambiente cu cual nos ta forma parti di dje. E ora ei bo no ta waak solamente e formanan di apariencia for di e banda exterior, pero bo ta cuminsa experiencia tur cos como un solo unidad. Pues bo no ta waak solamente un hende, un mata of un piedra(den nan forma cu nan ta aparece), pero bo ta cuminsa experiencia tambe e recurso cu tin tur cos den relacion cu e fuente. Cu otro palabra bo ta reconoce bo mes den tur cos. Esaki ta permiti nos di anda cu nan cu hopi mas cuidao. Pa es motibo aki cu muchanan ta preocupa mas cu animal y mata y for di edadnan hopi jong nan ta preocupa cu medio ambiente.

 

SABIDORIA INTERNO

For di e expresionan di mucha tin biaha esaki ta parce cu nan tin un bista psicologico profundo. Algo cu, mirando nan edad y experiencia di bida, absolutamente bo no ta spera di nan.

Un ehemplo: “Mama, bo no mester rabia ora cu un hende no sa algo, mama tin cu cuminsa rabia ora cu un hende no kier sa algo!” Of cu nan tin conocemento di algo cu nan no por tin. Cosnan cu muchanan ta insinua, ta wordo prueba door di ciencia hopi añanan despues. E sabidoria interno di muchanan ta obliga adultonan pa tuma nan na serio. Adultonan hopi biaha ta haña cu nan mester por sa mihor pasobra nan tin mas conocemento. Ora cu nos laga e muchanan pa loke nan ta, por ehemplo nos no ta forza pa haña prueba. Pa un sintimento of un conocemento no tur biaha facilmente e por wordo prueba.

Sabidoria interno ta expresa su mes tambe den un forma inmediato y directo. Asina algun mucha sa exactamente ki clase di cuminsa nan curpa tin mester pa keda saludable, of kiko exactamente nan mester laga para. Den practica esaki ta nifica cu un mucha por scohe pa un otro cuminsa cu e otro mucha. Esun mucha ta come su carni cu smaak (y cu respet!) y e otro no kier tende di e cuminda aki y ta come manera un vegetariano. Hopi biaha muchanan no por indica pakiko nan ta escohe pa forma di come aki, simplemente nan sa esaki. Ora cu nan haña e espacio pa negosha den loke cu nan sa, nan ta permanece convincente.
 

SENSITIVO

Ser sensible por extende den tur area. Algun mucha ta fisicamente sensible y ta contagia hopi lihe cu alergia y cu nutricionan intolerante. Otro muchanan ta emocionalmente sensible y por sinti esunan di otro hende hopi bon. Muchanan cu ta sensible pa educacion por siña masha facil.

Muchanan cu intuicion sensible por tin tur sorto di habilidadnan para-normal.



 

 

 

Y tambe nos tin e muchanan cu ta hopi sensible den nan intuicion. Nan ta muchanan cu por tin habilidadnan paranormal, por ehemplo nan ta scucha stemnan y nan ta mira entidadnan y radiacion energetico di hende, nan ta sinti dolornan cu otro hende ta sinti, nan tin habilidadnan telepático, nan ta corda nan bidanan pasa y tin experiencianan astral. Frequentemente tambe nan tin contacto cu nan guianan spiritual.

 

REACCIONAN DIFERENTE ARIBA CIERTO NUTRICIONAN, STIMULANTE- Y MEDICINANAN.

Mas y mas mucha awendia ta haña kehonan door di uso demasiado di alcohol, droga, sucu, lechi, gist, theïna y cafeïna. Esaki no ta nifica cu algun di nan ta nutricionan “malo”. Sucu, por ehemplo, si e no ta wordo usa di mas e no ta un mal producto. Ta solamente ora cu un mucha cu tin un curpa sensible y ta consumi mucho sucu, su curpa ta cuminsa protesta mas liher. E mucha ta desaroya un intolerancia contra sucu, cu tin biaha tin su consequencianan cu ta manifesta den depresion, sucu den sanger cu ta sali for di balance, comportacionan super activo y hasta hopi biaha nan tin kehonan fisico severo. Muchanan cu tin un curpa sensible tin cu evita loke ta di mas. Esaki sigur no ta asina facil den un sociedad na unda tur cos ta demasiado facil pa obtene. Mayoria vez muchanan no ta gusta tuma medicina. Hopi biaha nan ta “sinti” cu cierto medicina no ta bon pa nan. Esaki mas tanto ta e medicinanan cu ta wordo prescribi den psychiatria. Nan ta sinti intuitivamente cu cierto procesonan ta nan mes tin cu caba di pasa door di esakinan, aunque con dificil tambe esaki lo por ta. Nan no ta desea tampoco pa oprimi e procesonan aki artificialmente, pa motibo cu nan ta experiencia esaki como opresion di simptomanan. Nan ta bai opone contra e medicinanan cu ta haci cu esakinan no ta bai funcciona of nan no ta bai gasta e medicina pero lo busca otro yudanzanan alternativa pa nan problemanan psichico of fisico.

 

TA RIPARA HOPI LIHE CU TA HUNGANDO WEGA CU NAN DI INHUSTICIA, FALSEDAD Y DECEPCION. NAN TA HAÑA UN SINTIMENTO FUERTE DI HONRADEZ.

For di e gevoelnan aki muchanan por reacciona hopi fuerte ariba un situacion y ta laga sa esaki inmediatamente den forma di un reaccion emocional cu hopi biaha ta laga hende rond di nan sorpresa. Nan expresionan por ta na un manera confrontativo.

 


NAN NO TA CONVENCI DI TUR COS, NI TAMPOCO TENE NAN MES NA NINGUN COSTUMBER.

Asina tin hopi mucha cu lo scohe solamente pa un carera, gana placa, drenta enlace matrimonial y haña jiu, si esakinan ta di acuerdo cu nan propio sintimentonan. Nan ta haci nan escohencianan for di nan propio conocemento interno y no basá ariba loke otronan ta kere cu ta parce di ta necesario pa nan. Nan ta haña nan conviccion personal for di nan sintimentonan di intuicion y hopi biaha no ta wordo establece cu sano juicio.

 

Otro siman nos lo papia di nan desaroyo personal individual, e origen di esaki, con nan ta experiencia nan intuicion y kiko esaki lo por nifica pa nan.

 

Escohencianan ta wordo haci a base di sintimento.

 

 

 

 

UN DESAROYO INDIVIDUAL PERSONAL

E desaroyo di muchanan di mundo nobo hopi biaha ta tuma lugar ariba un manera completamente individual. Mas y mas mucha ta desaroyando nan mes ariba un manera unico cu no ta scirbi den ningun buki. Loke cu nan por haci of nò ariba cierto edad no ta interesanan. Un biaha nan ta experiencia un desaroyo social/emocional hopi liher y ta pone tur nan energia den nan amigo y amiganan. Den e otro periodo diripiente nan ta haci un salto hopi grandi usando nan sano huicio. Bo ta haña nan sinta cu nan buki ta lesa of studia of nan ta cana puntra nan mes henter dia “pakiko”. Despues nan ta paga hopi atencion na nan habilidadnan intuitivo y nan por sinta pensa pa oranan largo ariba bida despues di morto pa locual ainda nan a keda cu hopi recuerdo.

 

ORIGINALIDAD

Asina tin mucha cu enorme cantidad di espectativanan nobo. Kizas nan ta duna forma na algo cu otronan nunca a demonstra. Esaki ta pa motibo cu bo no por convence nan ni tampoco nan kier ta mara na ningun convenio. Pesei hopi di e muchanan aki no ta pas nan mes asina facil na e normanan di grupo. Hopi biaha e grupo no ta asina contento cu esaki pa motibo cu e originalidad of individualidad ta wordo considera insigur.

 

ESPERIENCIANAN INTUITIVO

Mas y mas mucha ta experiencia rond di nan na un manera intuitivo. Experiencianan intuitivo ta contene un of mas di e siguiente characteristicanan:

 

-          e no ta mara na un idioma. Un cantidad grandi di mucha ta sortea e mundo cu ayudo di figuranan(e.o. colornan), sonido, holo y smaak y/of cu gevoelnan pa medio di nan curpa. Serca otro muchanan e areglo aki ta sosode door cu nan ta sinti esaki directamente. Esaki no ta un escohencia conciente, e ta sosode normalmente. E ta un manera pa experiencia cosnan directamente. Un experiencia intuitivo ta salta e caminda (relativamente) largo pa procesa informacion door di nos sentidonan. Un experiencia (presentimento) ta wordo capta y procesa directament door di e sistema nervioso.

-          e no ta mara na tempo, esta di awe, di pasado of di mayan, ni tampoco na espacio. Un mucha cu ta compronde algo cu figura, tambe por manipula loke e por imagina su mes na espacio.

-          e ta laga un hende experiencia e relacionan cu otronan no ta capta. Experiencianan intuitivo no ta mara na nada, e ta para liber den cualkier relacion cu e aconticimientonan por tin. Asina hende cu intuicion, na momento di soluciona problema, por haci saltonan den pensamento cu otronan no por haci asina liher. Nan por acopla asuntonan na otro cu den bista di otro hende ta parce di no tin nada di haci cu otro. Nan ta experiencia tambe hopi mas cos na e mesun momento. Esakinan tur ta pas den otro y ta forma un totalidad significante.

-          e ta mas abstracto cu un idioma. Ora cu bo ta experiencia cosnan cu no ta los for di otro, bo ta mira hopi mas relacion den esakinan. Un manera pa procesa nan ta pa den un of otro forma haci e informacionan mas compacto y fuertemente abstracto. Experiencianan por wordo poni den un forma, haciendo uso di simbolonan y pone nan na ordo segun nan nificacionan. Den e forma aki por contempla situacionan dificil hopi mas liher. Segun e informacionan ricibi e detayenan por wordo desnivela completamente.

-          E ta tambe un forma di experiencianan cu cosnan cu tin relacion cu otro hopi fuerte. Un mucha intuitivo por relacion (identifica) su mes cu otro hende, pero tambe cu un piedra, un animal, un mata of cu cualkier otro cos. Un experiencia intuitivo ta wordo considera como algo cu ta di bo mes. Bo mes ta e otro cos, sea e animal, mata etc.

 

PROBLEMANAN CU EXPERIENCIANAN INTUITIVO.

Muchanan cu ta experiencia mundo intuitivamente, por wordo confronta den bida diario cu hopi problema.

·          for di grupo tres educadornan ta aserca asuntonan for di un punto di bista logico-analitico. Un persona intuitivo ta haci esaki for di un punto di bista analogico. Ta costa hopi tempo y esfuerzo pa observa y procesa informacionan serial. Informacionan serial ta nifica duna informacionan cu ta sigui otro den cual e sequencia y tempo (liheresa) ta di hopi importancia. Esaki ta pa muchanan intuitivo hopi straño. A consequencia di esaki den practica ta, por ehemplo, cu hopi mucha tin problemanan pa lesa y scirbi.. Hopi biaha ta label e muchanan aki como Dislexia pa motibo cu nan ta haci fout den e structura di un palabra. Tambe nan tin varios problema pa siña un otro idiomanan.

·          Muchanan intuitivo por sinti confundi ora cu nan no por experiencia palabranan manera (lidwoorden y voorzetsels) como un figura, holor, smaak, sonido of gevoel, of ora cu no ta duna nan e posibilidad pa nan por expresa locual nan ta experienciando. Pa creativo cu nan ta, hopi biaha muchanan intuitivo ta crea nan propio palabranan.

·          Muchanan intuitivo ta haci saltonan den pensamento cu ta capta atencion sorpresivo di hende cu no ta intuitivo. Pa causa di esaki un conversacion por tuma un rumbo diferente. Ademas ta conoci cu hende intuitivo ta comunica mucho mas facil cu otro pa motibo cu nan ta costumbra di haci hopi cambionan den idea.

 

Keda pendiente pa motibo cu otro siman nos lo elabora ariba nan parti fuerte di independiencia, nan experiencianan heredá, pakiko nan ta enfoca ariba e proceso y no na nan metanan, pakiko nan no ta gusta school, nan confianza cu nan ta posee y pakiko nan ta distrai nan mes.

 

HENDENAN INDEPENDIENTE FUERTE

Ora cu circunstancianan ta optimal, muchanan di mundo nobo, durante nan hubentud, ta desaroya un imagen claro di loke nan ta tanto den nan banda bon com den nan banda malo y tambe ta duna muestra di nan puntonan fuerte y puntonan debil. Esaki ta haci nan masha autónomo. Tog nan no ta hende cu bo no por yega na nan den nan inocensia. Aunque cu nan ta biba cu hopi sintimentonan emocional, toch nan tin un enorme capacidad di sintimento pa otro hende. Pero sin cabe duda nan ta keda nan mes.

 

CONTENIDO DI EXPERIENCIA

For di nacemento hopi mucha ta trece cu nan un pakete grandi cu ta contene experiencianan di bida. E experiencianan aki cu nan a haña den nan bidanan pasa, na kier probecha pa haci uso di nan den e bida aki. Ta pa es motibo aki nan ta haci nan best pa integra e experiencianan biew aki den nan personalidadnan nobo. Un manera pa haci esaki ta pa biba tur clase di situacion.

Muchanan ta reconoce algo cu “ ya nan ta posee”.

 

 

 

 

 

Mientras cu nan ta hañado experiencia durante e bida aki, muchanan ta reconoce cosnan cu nan tabata posee caba. Door di esaki ta tuma lugar un integracion entre loke cu ya nan tabata sa caba y e experiencianan di e personalidad actual. Esaki ta nifica cu muchanan hopi biaha tin e necesidad pa mira, tende of sinti algo solamente un biaha so, pa nan por ta completamente conciente di dje.

Muchanan no ta busca di haña experiencia pa loco. Nan ta busca e experiencia cu nan tin mester pa complementa esun den nan bida. Nan tin sentimento di intuicion corecto pa e meta di nan bida. Conciente of inconcientemente nan sa cu ki meta nan a nace y cual ta e lesnan di bida nan tin mester, pa alcanza e metanan aki. Ora cu e muchanan aki por scohe nan mesun caminda, nan ta anda según nan intuicion. Sopone cu un mucha a scohe pa den futuro e bai traha cu hende. Un mucha asina, ya for di su hubentud caba e tin masha hopi interes mes den loke otronan ta haci of keda sin haci. For di su hubentud e ta purba di analisa hende su spiritualidad y ta busca pa haña tur sorto di conocemento pa por compronde otronan mas mihor. Tin biaha esaki ta nifica cu den nan bida nan ta pasa primeramente door di tur clase di experiencianan fastioso, pa mas despues nan por yuda otro hende como profesional den bida. Cu hopi biaha nan ta scohe otro direccionan cu nan mayornan tabata desea, no ta cuestionabel.

Pensa un rato ariba muchanan cu por ehemplo ta coi caminda di criminalidad of ta purba droga. Sorto di actividadnan asina ta afecta e confianza entre mayornan y nan jiunan, pero hasta e confianza pa esaki por tin un bon final, ta di hopi importancia pa e muchanan aki. E muchanan aki generalmente no ta un criminial ni un drogadicto, sino ta buscando solamente un experiencia temporal.

 

ENFOKE ARIBA E PROCESO NA LUGAR DI METANAN

Cu muchanan ta enfoca mas ariba e proceso cu ariba nan metanan tin di haci cu e contenido di nan experiencianan. Pa pasa door di experiencianan concientemente e muchanan ta alcanza integracion. Esaki ta hopi mas importanta pa nan cu e meta final ariba su mes. Pa duna un ehempel, muchanan ta haña mas interesante pa construi algo cu bloki, cu e resultado mes. Durante e construccion cu bloki nan ta haña hopi mas lihereza e inspiracion cu nan tin mester.

 

BUSCA PA COMPRONDE EN VEZ DI SIÑA

Muchanan tin un deseo fuerte pa nan mes por experiencia cosnan. Experienciá algo ariba bo mes, ta dunabo conocemento, mientras cu siña algo for di den buki ta dunabo solamente conocemento. Mas y mas muchanan di’awendia ta suficientemente inteligente pa sigui un educacion, pero absolutamente nan no tin gana di bai school.

Mas y mas muchanan di’awendia ta suficientemente inteligente pa sigui un educacion, pero absolutamente nan no tin gana di bai school.

 

 

 

 

 

 

 

Schoolnan ta wordo confronta cu muchanan cu no kier coopera pa motibo cu nan no ta experiencia enseñansa como algo cu no tin sentido. E muchanan aki sin embargo tin hopi gana di siña, pero na un otro manera. Nan kier sinti, mira y tende. Un mucha asina, bo no ta dun’e ningun buki tocante un bicleta p’e siña conoce kiko e ta. Dun’e un bicicleta pa e por desmantela completamente. Cu esaki e mucha ta siña conoce, den un forma practico, e relacion logico cu ta existi den construccion di e bicicleta. E ta siña for di e punto di bista practico, cual ta e partinan cu ta forma un bicicleta. En corto, e mucha ta haña conocemento di e concepto, e ta mir’e completamente y e ta haci su mes “doño” di su bicicleta. Un buki ariba e topico aki no ta bisa un mucha nada.

Pa yena e mucha su cabez cu hechonan di contexto cu no tin sentido ta wordo lubida y ta desaparece masha liher.

Nos ta duna otro ehemplo: di yena e mucha su cabez cu palabranan di un idioma straño.

No por corda palabranan los sin cu nan tin un relacion. Duna e muchanan aki un texto completo den cual nan mes por biba(hunga) y siña nan e palabranan den forma di wega!

 

HOPI CONFIANZA

Muchanan cu ta sinti nan mes den contacto cu e fuente, ta aserca mundo, otro hende, y bida ariba su mes, for di naturaleza, yen di confianza, pa motibo cu nan no ta experiencia e diferencia entre nan mes y e resto. Esaki ta crea un laso cu no ta duna nan miedo. Sin embargo e confianza aki, hopi biaha no ta haña e debido atencion. Lastimamente cu tin mucha cu ta siña den corto tempo, cu como hende, definitivamente tin algo cu nan tin miedo di dje di e mundo aki.

 

AUSENCIA

Algun muchanan di mundo nobo por ta realmente ausente. Nan ta bai den nan mes masha facil. Nan tin un mundo interno masha colorido, den cual hopi biaha tin mas cos ta tumando lugar cu por ehemplo na school. Pa nan, enseñanza ta mas interesante ora cu e ta basá mas ariba acontecimientonan, y cu por tin mas materialnan audio-visual disponible.

 

OBSERVACION DI ESCRITOR

E acomulacion di contenidonan aki no tin di wordo poni ariba un standard. E informacionan aki, den transcurso di añanan cu ta bin, constantemente ta bai wordo someti na cambionan, pa motibo cu sin duda algun ainda tin areanan di atencion cu na e momentonan aki nos no conoce. E acomulacion di informacion pues no ta completo ainda. Nos a limita nos mes pa describi algun aparcion cu ta clarifica e influencia cu spiritualidad tin ariba e bida diario di muchanan. Spiritualidad ta di tur tempo, y e aparicionan tambe. Tin hopi adulto cu tambe ta reconoce den nan mes tur locual ta scirbi aki den. Nos ta constata cu e cantidad di muchanan cu ta responde na e imagenan describi aki’riba ta creciendo mas y mas.

 

Keda pendiente pa motibo cu otro siman nos ta bai elabora ariba e topiconan cu tin di haci cu: CHARACTERISTICANAN DIFICIL PA RECONOCE, manera muchanan cu un retonan fisico of mental (handicap) y muchanan introvert.

 

KARAKTERISTICANAN DIFICIL PA RECONOCE

Aunque cu tur mucha di’awendia ta muchanan di mundo nobo, e karakteristicanan cu nos a duna di nan den nos articulonan anterior, toch no ta haci esaki asina facil pa reconoce nan den tur mucha. Serca algun mucha nan ta simplemente menos facil pa reconoce pa motibo di circunstancianan. Ademas tanto mayor y educadornan hopi biaha no ta reconoce e simptomanan cu nan ta experienciando den e mucha of nan ta interpretanan robez.

 

MUCHANAN CU RETONAN FISICO OF MENTAL(handicap)

Tin algun mucha cu no por expresa nan mes spontaneamente pa motibo cu nan tin falta di algun habilidad. Pensa por ehemplo ariba muchanan cu retonan mental. E muchanan aki no tur ora por aclarea kiko ta tumando lugar den nan mes. Esnan cu tin un mihor bista pa esaki, cu tur siguranza ta reconoce den nan un disposicion spiritual. Algun biaha ta reconoce nan den cosnan chikito manera den e forma cu nan ta conecta cu naturaleza y animalnan.

Muchanan cu retonan fisico y/of mental

 tin un tarea

den nos comunidad.

 

 

 

 

 

 

 

Por ta  cu muchanan cu retonan fisico of mental tin un tarea cu ta mantene un relacion cu hendenan di nan comunidad. Tin mucha cu ta tuma un encargo ariba nan mes cu nan por cumpli cu ne solamente for di un situacion di handicap. Mayor di muchanan cu Down syndroom of mayor di muchanan autisitico algun biaha tin e sentimento cu nan jiunan a nace cu un tarea special. E mayornan aki sa cu nan por siña hopi di nan jiunan, y cu nan tin den nan bida un valor adicional hopi grandi.

 

MUCHANAN INTROVERT

Un gran cantidad di e karakteristica y calidadnan cu nos a mensiona den nos articulonan anterior por wordo nota pa mayor y educadornan atravez di e expresion di palabra di mucha. Pero no ta tur mucha ta gusta papia. Tin di nan cu ta prefera di tene nan sentimentonan pa nan mes. E muchanan aki no ta laga nota nada profundo durante nan conversacionan. Ta hopi dificil pa nan expresa nan mes ora cu bo ta puntra nan opinion di un situacion of ora bo kier sa algo tocante nan emocionan.

 

Esunan cu no ta gusta papia ta expresa nan mes di otro forma, por ehemplo nan ta scirbi nan pensamento ariba papel of nan ta expresa nan mes den un forma artistico, manera den sculptura of den pintamento. Tambe nan por expresa nan mes den deporte, den baile of den musica.

 

Spiritualidad por wordo expresa na diferente manera. Un mucha cu tin un curpa delicado por ta un tremendo deportista. Otro mucha por expresa nan mes den pintamento pa demonstra cu nan ta sinti nan mes den un coneccion estrecho pa cu loke ta pasando rond di nan. Por ehemplo, a consequencia di un guerra, un desaster natural, of un accidente fatal. Con bo ta kere cu muchanan ta sinti tempo di e desaster natural di e tsunami cu a afecta paisnan rond di Oceano Indico, pricipalmente e muchana cu a wordo afecta asina pisa. Tambe tin muchanan introvert (den nan mes) cu por asocia nan mes asina fuerte cu sonido y musica, ariba cual nan por baila, canta of toca un instrumento.

 

Pa muchanan cu ta absorba asina hopi informacion, ta hopi importante pa nan por expresa nan mes suficientemente. Sin mayornan ripara cu nan jiu(nan) no por expresa nan mes bon di ningun forma, nan ta sinti nan mes obliga pa hunto cu e mucha nan cuminsa busca un mihor posibilidadnan di expresion cu ta pas serca dje satisfactoriamente.

 

Ta sosode hopi biaha cu mayor y educadornan sa masha poco tocante e karakteristica y calidadnan di muchanan di’awendia. Pa es motibo aki e chens ta grandi cu nan no por reconoce cierto senjalnan. Como ehemplo, pensa ariba con nos no por tolera nan cuminda of forma di come of ora nan ta papia di nan habilidadnan para-normal.

Den casonan di no por tolera nan nutricion, lo por causa di duna culpa, na cierto simptomanan di malesanan di, p.e. (malesa di tripa) of malesanan psychico (manera depresion) y otro causanan, cu e consequencia cu lo cana cu e mucha di un docter pa otro sin ningun resultado.

Experiencianan cu para-psychologia ta wordo neglisha hopi biaha como un producto di fantasianan rico, mientras cu e por ta un di e habilidad cu mucahanan di mundo nobo ta trece cu nan.

 

Karakteristica y cualidadnan tin biaha ta wordo mal-interpreta, pa motibo cu nos ta keda mara na definicionan y convencionan existente. Cierto aparicionan nos ta duna un nificacion y nos ta convence nos mes cu nos ta kere den nan. Pa por compronde e muchanan di’awendia, y pa por guianan, ta necesario sinembargo pa dump un parti di nos interpretacionan, limitacion y conviccionan (den locual nos tin costumber di kere).

 

Ta hopi mas importante pa keda habri pa e declaracionan. Pensa ariba habilidadnan para-psychologico. Lastimamente ta sosode ainda hopi biaha cu nan ta hanja medicina pa motibo cu nan tin e habilidadnan aki. Pa algun hende, e muchanan cu tin e habilidadnan aki ainda ta wordo cualifica como loco cu halucina.

Danki Dios cu poco poco pero sigur cu hende ta cuminsa realisa cu ta existi hende cu e habilidadnan aki.

Hopi biaha ta sosode cu un mucha tin cierto karakteristica of cualidadnan, pero cu tempo e no ta expresa esakinan mas pa motibo cu nan a sufri danjo.

Karakteristica y cualidadnan tin biaha ta wordo mal-interpreta, pa motibo cu ya nos tin definicionan existente caba.

 

 

 

 

 

Keda pendiente pa motibo cu otro siman nos lo tira un bista ariba famia, school, muchanan cu A.D.H.D. y pakiko awendia no ta facil pa lanta y educa un mucha.

 

MUCHANAN AFECTA

Ta depende di tur clase di circunstancianan pa determina si e karakteristica y cualidadesnan di e muchanan di mundo nobo ta notabel den nos bida diario. E condicion pa esaki ta cu muchanan ta sinti nan mes sigur.

 

Serca e muchanan cu ta sinti nan mes insigur cierto karakteristica y cualidadesnan sinembargo no ta bai perdi, pero un mucha no por alcanza nan mas. Pues, tur su habilidadnan particular ta bai perdi durante e lucha pa sobrevivi, por ehemplo, kende ta preocupa su mes cu medio ambiente ora bo tin cu lucha pa un pida pan pa por sobrevivi?

 

Aunque cu forzanan interno y un comportacion di bida autonomo ta karakteristicanan di muchanan di mundo nobo, no tur mucha por keda di ta nan mes den un situacion ya afecta. Algun mucha cu ta fuerte ta keda loyal na na mes, pero otronan ta wordo afecta, y ta bai comporta nan mes completamente otro di loke nos por spera.

 

Ta existi varios circunstancianan cu nos por pensa cu por afecta nos muchanan. Nos ta usa e palabra “afecta” den e forma mas amplio di palabra. Un mucha cu ta entrega, di locual originalmente e ta na e massa, ta afecta. Igualmente tambe un mucha cu tin miedo di biba, un mucha sin respet pa otro, of un mucha cu ta bira malo pa motibo cu e ta wordo forza di come cuminda cu no ta bai cu ne.

 

Nos ta distingui tres posible causa di daño: e situacion dentro di un famia, na school y den comunidad.

 

E FAMIA

Muchanan por wordo afecta door di situacionan familiar, por ehemplo pa motibonan di maltrato fisicamente y spiritualmente, of pa causa di un separacion di mayornan cu no a wordo bon regla. Muchanan mester sinti cu nan tin seguridad. Nan por perde ora cu nan mayornan no por garantisanan esaki. Tambe tin mayornan y educadornan cu ideanan sin fin ariba e pregunta, con mucha tin di wordo lanta y educa, y con nan mester comporta nan mes.

No ta facil pa lanta of educa mucha den e tempo aki

 

 

 

 

Algun mayor y educador ta proyecta nan espectativa y nan necesidadnan ariba nan jiunan: “Ami no a bira e dama deportivo di aña, pero mi ta traha hopi duro pa mi jiu si logra esaki!” Ademas no ta nada facil tur ora pa lanta un mucha di’awendia. Den bida diario kizas nan ta mucho mas diferente cu nos tabata costumbra di dje. Nan tin curashi pa bisa “si” of “no” y nan no ta adapta nan mes pa motibo cu nan tin nan mes norma y valornan. Hopi biaha nan ta convence nan mes mucho lihe tocante kiko ta “bon” of kiko ta “malo”, y nan tin un otro opinion tocante asuntonan religioso. Esaki ta nifica cu nan no ta sinti nan mes na cas cu cierto fluhonan religioso.

Ora cu mucha haña nan mes confronta den situacionan di conflicto pa motibo cu nan ta otro, mayoria bes nan lo ta esunan cu finalmente lo tin di entrega. Muchanan ta adapta nan mes pa nan por sinti siguridad. Door di esaki cu tempo nan ta perde nan esencia cu lo por tin su consequencianan. Tin biaha problemanan di comportacion, pero tambe fisico y mental, por bin door di a forza e mucha pa adapta na e vecindario.

 

NA SCHOOL

Diariamente ta drenta kehonan cu muchanan no ta concentra bon na school. Nan ta hopi inquieto, nan tin miedo di faya, nan ta insigur of tin di nan cu no ta mira school mas como un reto y ta keda atras. Enseñaza lo por yuda e situacion aki door di nan acceptacion di muchanan di mundo nobo den e forma cu nan ta. E karateristicanan di muchanan di mundo nobo di tin habilidad intuitivo, sabidoria interno, di ta simpel, pensativo, y di ta contene un desaroyo personal individual, sigur ta hunga un rol den nan funccionamento na school. Pesei ta di gran importancia pa educadornan ta conciente con nan por guia e muchanan aki.

 

Dos ehemplo:

Ora cu un mucha, na cierto momento, ta hopi adelanta den su conocemento, cu e tin gana di lesa, no ta nifica cu su habilidad motorica ta suficientemente desaroya pa e por scirbi tambe. Muchanan cu desaroyonan di conocemento adelanta por sigui lesnan masha bon ora cu por ehemplo nan mag di scirbi cu ayudo di un computer. E habilidad motorica, na cierto momento, di mes ta suficiente desaroya pa siña scirbi.

 

Un cantidad creciente di mucha ta masha druk e inquieto. Esaki tambe ta un karakteristica di muchanan di’awendia. Muchanan di mundo nobo ta expresa nan mes den nan movimento, of di papia hopi ora cu nan tin problema cu nan percepcion di gevoel interno y/of externo. Algun mucha ta haña di mas y otro ta haña di menos di esaki. Hopi movimento y papiamento ta un manera pa nan verwerk e percepcion di gevoel aki; loke cu ta drenta di mas nan ta tire afo atrobe. Otro muchanan ta move hopi pa motibo cu nan tin mucho poco percepcion di sentido.

Nan ta haña mucho poco percepcion di sentido pa cual motibo nan no tin suficiente contacto cu e mundo rond di nan. Pa nan por recompensa esaki, constantemente nan ta en busca di e gevoelnan aki. Nada ta di mas pa nan. E movimentonan pa un mucha asina no por ta di mas, ni e desordo ta mucho duro y ni tampoco su contactonan no por ta bruto di mas. Nan ta haci tur cos posibel pa experiencia e percepcion di gevoel.

 

A.D.H.D.

Mas y mas mucha ta druk y ta refleha comportacionan di hyperactividad (A.D.H.D. cu ta bini di Attention Deficit Hyperactivity Disorder). E muchanan aki sinembargo no ta hyperactivo, nan ta solamente expresa esaki. E comportacionan mayoria biaha igual, pero e causa ta bin di otro cos. E causa den e casonan aki no ta bin di un estorbo mental di nacemento, sino door di tin problema cu nan coneccion cu tera. (den un otro edicion nos lo elabora ariba esaki un poco mas).

 

Movimento hopi biaha ta bira fastioso ora cu muchanan ta bin sinta den grupo III. Einan ta wordo considera cu nan ta bin sinta keto y pone bon atencion. Un posibilidad pa solucion por ta sinta na e momento asina pa reemplaza nan stoelnan pa balanan grandi y suave. Experiencianan a demonstra cu muchanan cu no por para keto por concentra mucho mas mihor den nan trabou ora cu nan por sigui move ariba un bala asina. Di tal manera nan por stop immediatamente di reacciona ariba e gevoelnan cu nan ta ricibi for di nan klas y for di riba caya y pa asina nan por keda concentra ariba nan tarea. Pa yuda muchanan asina costumbra cu e mundo rond di nan ta existi ayudonan structural di algun terapistanan local.

 

Enseñanza Special

E posibel problemanan aki na school hopi biaha ta causa cu e muchanan aki ta wordo manda pa schoolnan cu enseñaza special, na unda pertinentement nan no ta pertenece.

Aki na Aruba mes por capta señalnan di docentenan den enseñanza special cu nan tin di haci cu categorianan di mucha cu nan comportacion si lo por ta pas den e enseãnza aki, pero cu nan ta haña e gevoel cu nan no ta pertenece den esaki pa motibo cu nan problemanan fundamental ta bin bin di otro causanan. Educadornan mes ta sinti cu tin algo otro ta pasando, pero no por compronde di unda. Hopi biaha ta toca muchanan cu problemanan di comportacion pa cual nos no tin suficiente conocemento di e causa.

Problemanan di comportacion siguramente ta wordos señala corectamente pero

mal-interpreta.

 

 

 

 

 

 

 

Nos por calcula cu siguramente 10% di muchanan den enseñanza special por tin un don intelectual. Muchanan cu tin un don intelectual mas avanza por general ta mas sentido cu desaroyo di nan conocemento. No ta tur momento e desaroyo ta core segun un liña recto. Un posibel causa den nan problema di comportacion por ta cu nan desaroyo emocional ta keda mas atras cu nan desaroyo intelectual. Door di esaki nan por haña problemanan den nan comportacion cu ta parce masha hopi mes cu e esunan di e muchanan tin menos inteligencia y ta ta cai afo. Pa motibo cu nan comportacionan ainda ta wordo interpreta di un banda so, nan ta bin den remarka pa enseñanza special. Nan problemanan di comportacion ta wordo señala corectamente, pero mal interpreta.

 

Ainda cifranan corecto no ta disponibel cuanto di muchanan cu ta emocionalmente, fisicamente of intuitivamente sentido, ta cai afo for di enseñaza regular. Como resultado di e señalnan cu ta bini for di enseñaza special y di mayornan hopi preocupa cu ta yamando nos ultimo tempo, nos por conclui cu tin hopi mucha cu no a wordo yuda cu enseñanza special (solamente), pa motibo cu nan problemanan di comportacion ta bini for di otro causanan.

 

E COMUNIDAD

Tin lugar na mundo caminda muchanan di ningun forma tin e razon pa accepta cu nan tin seguridad. Muchanan cu ta nace na lugarnan insigur ta existiendo. Esaki ta laga masha poco espacio pa papia di desaroyo di nan habilidadnan spiritual. Pero tambe den nos comunidad muchanan no tur tin seguridad. Asina, por ehemplo muchanan cu ta wordo oprimi pa siña y presta den nnos comunidad, ta wordo accepta generalmente sin mas, pero no tur ora esaki ta cuadra cu e muchanan di’awendia.

Tambe un otro forma di pensa no tur ora ta wordo aprecia. Muchanan cu no ta duna placa importancia, pero si amor y atencion pa otro, a lo largo lo forma un amenaza pa hendenan cu otro interesnan financiero.

Tambe ciencia ta wordo poni mas y mas bou presion door di e hendenan nobo aki.

 

 

 

 

 

 

 

Tambe ciencia ta wordo pone mas y mas bou presion door di e hendenan nobo aki. Antes spiritualidad y ciencia tabata hopi interconecta cu otro. Hende nobo lo busca e interconeccion aki atrobe. Esaki ta spanta hopi scientificonan di’awendia kendenan mas tanto ta traha den un forma scientifico natural tradicional pa haña conocemento y sabidoria. Segun un persona cu un vision asina ta kere cu por ehemplo hende fisicamente malo solamente mester wordo trata cu medicina. Cu hende por expresa nan malesa pa motibo di un dolor spiritual ta cos di loco pa nan. Tog e hende nobo lo añadi e dolor spiritual aki na e proceso di saneamento; e lo ta hopi conciente di e relacion entre e curpa y e alma.

 

Un di e formanan cu un mucha lo expresa cu nan a yega nan limite ta pa medio di un atake di rabia. Ora cu nan mester cumpli atrobe cu e norma y e creencia di otronan ta sosode cu nan buchi ta yena. Tambe muchanan cu frequentemente ta sinti nan mes insigur, por bira agresivo. Un fuente di rabia cu ta totalmente diferente, ta decepcion. Un mucha por rabia pisa ora cu e señala cosnan cu no ta bon, manera maluso, abuso, sushamento di medio ambiente, guera. E no ta compronde kiko ta pasa cu hende. Haci malo na otro hende, den nan bista, ta mescos cu haci malo na bo mes. E muchanan aki sa masha bon cu den e fuente no ta existi ningun diferencia entre tera y bo mes, entre animal y hende, entre un rey y un almosnero of entre un moslim y un cristian. Ademas, cu rabiamento de vez en cuando ta mucho mas mihor pa e salud di e mucha cu guli tur cos manda abou. Por lo menos rabiamento de vez en cuando mas mihor pa e mucha cu guli manda abou. Rabiamento ta por lo menos un intento mas pa cambia e situacion. Muchanan cu ta krop tur cos tin biaha ta wordo afecta mas cu muchanan cu, di un forma of otro, ta expresa nan mes.

 

Keda pendiente, pa motibo cu otro siman nos lo splica con e proceso pa conecta nan curpa cu nan alma ta tuma lugar for di momento cu nan wordo concebi. Esaki ta ser jama tambe e proceso di coneccion cu tera.

Enter subhead content here

Enter content here

Growing

Enter supporting content here

Design: By People in Motion Publication(c): P.O.Box 4203, Noord, Oranjestad, Aruba, Tel: 594-5482